Νέα πρότυπα ομορφιάς στα media

Η προσωπική «εκστρατεία» μίας μεσήλικης γαλλίδας, η κατάθεση σχετικού σχεδίου νόμου από γάλλους πολιτικούς και η απομάκρυνση των μοντέλων από τις σελίδες του γερμανικού περιοδικού Brigitte, δείχνουν ότι ο διάλογος για την προώθηση υγιέστερων προτύπων καλά κρατεί, καθώς δεν είναι μόνο θέμα της δημόσιας υγείας αλλά και τρόπος προστασίας του καταναλωτή.

Γοργόνα ή φάλαινα;
Πρόσφατα, έξω από ένα γυμναστήριο σε μια μεγάλη πόλη της Γαλλίας, τοποθετήθηκε μια μεγάλη διαφημιστική αφίσα με μια νέα, όμορφη, αδύνατη κοπέλα, σχεδόν ημίγυμνη, με τη λεζάντα: «Φέτος το καλοκαίρι θέλεις να είσαι γοργόνα ή φάλαινα;». Μια κυρία μέσης ηλικίας που δεν είχε -προφανώς- παρόμοια χαρακτηριστικά, απάντησε στην εν λόγω αφίσα, δημοσίως, με δική της αφίσα λέγοντας:

«Οι φάλαινες περιτριγυρίζονται από φίλους (δελφίνια, ιππόκαμπους, θαλάσσιους ελέφαντες, και περίεργους ανθρώπους). Έχουν ενεργή σεξουαλική ζωή, μένουν έγκυες, και γεννάνε αξιολάτρευτα φαλαινάκια. Περνάνε ωραία παρέα με τα δελφίνια τρώγοντας σαρδέλες και γαρίδες και παίζοντας στις θάλασσες, ταξιδεύοντας σε εξωτικά μέρη όπως η Παταγονία, τα στενά του Μπέρινγκ και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι της Πολυνησίας. Οι φάλαινες τραγουδούν θαυμάσια, όλη μέρα, και έχει ηχογραφηθεί και CD. Ζουν ελεύθερα, χωρίς ουσιαστικούς εχθρούς εκτός από τον άνθρωπο, και είναι αγαπητές, σεβαστές και υπό την προστασία πολλών οργανώσεων. Οι γοργόνες δεν υπάρχουν! Και εάν υπήρχαν θα έκαναν ουρές έξω από τα γραφεία των ψυχαναλυτών πάσχοντας από κρίση ταυτότητας. Τι είμαι, Ψάρι ή Άνθρωπός; Οι γοργόνες δεν μπορούν να κάνουν σεξ διότι όπως υποστηρίζει η μυθολογία, πεθαίνει όποιος άνδρας τις πλησιάσει και κυρίως μάλλον τους λείπει ο κατάλληλος “εξοπλισμός” για σεξ (με ουρά ψαριού που διαθέτουν κάτω από τη μέση). Χωρίς σεξ… ούτε παιδιά μπορούν να κάνουν και ποιος θα ήθελε να κάνει παρέα με μια κοπέλα που θα μύριζε ψαρίλα; Με βάση τα παραπάνω, η επιλογή μου είναι ξεκάθαρη! Ναι, θέλω να είμαι φάλαινα!».

Το Ρhotoshop κάνει θαύματα!
Η ανάγκη των γυναικών να απενοχοποιήσουν τα παραπανίσια κιλά τους και να «αντισταθούν» στα επιβεβλημένα πρότυπα ομορφιάς είναι κάτι παραπάνω από σαφής και αποτυπώθηκε άλλωστε στην επιτυχία της καμπάνιας Real Beauty του Dove αλλά και συνολικά στην εμπορική επιτυχία της εν λόγω προϊοντικής σειράς.

Παράλληλα, σε θεσμικό επίπεδο η ανάγκη προώθησης υγιέστερων προτύπων ομορφιάς έχει γίνει τα τελευταία χρόνια όλο και πιο επιτακτική, μετά από τις συνεχείς αποκαλύψεις για αύξηση των κρουσμάτων των διατροφών διαταραχών στις νεαρές ηλικίες, που έχει οδηγήσει μέχρι και στο θάνατο νεαρά μοντέλα. Η προσπάθεια αυτή φαίνεται ότι εντείνεται τελευταία, με δύο ρηξικέλευθες αποφάσεις που επηρεάζουν τον τρόπο που προβάλλονται τα πρότυπα ομορφιάς από τα media.

Πρόσφατα, 50 γάλλοι βουλευτές αποφάσισαν να κατέθεσουν πρόταση νόμου ο οποίος ζητά από τα περιοδικά και τις εφημερίδες να τοποθετούν ενημερωτικό μήνυμα στις φωτογραφίες που έχουν υποστεί ψηφιακή επεξεργασία. Βάσει της πρότασης νόμου, το κείμενο του μηνύματος μάλιστα θα πρέπει να αναφέρει ότι «φωτογραφία που έχει υποστεί επεξεργασία με στόχο να αλλάξει την εμφάνιση ενός ατόμου».

Πρωτεργάτης της προσπάθειας είναι η γαλλίδα Βουλευτής Valerie Boyer, η οποία ανήκει στο κόμμα του γάλλου Προέδρου Nicolas Sarkozy και η οποία έχει επίσης συντάξει σχετική αναφορά της γαλλικής κυβέρνησης για το θέμα της ανορεξίας και της παχυσαρκίας. Στόχος αυτής της προσπάθειας όπως λέει, είναι «να καταπολεμήσουμε τη στερεοτυπική εικόνα που θέλει όλες τις γυναίκες να είναι νέες και αδύνατες». Όπως εξηγεί η Boyer, οι φωτογραφίες μπορούν να οδηγήσουν τους ανθρώπους να πιστεύουν σε μία στρεβλή πραγματικότητα, γεγονός που έχει καταστρεπτικές συνέπειες στους εφήβους.

«Πολλοί νέοι άνθρωποι, κυρίως κορίτσια, δεν ξεχωρίζουν τη διαφορά μεταξύ του εικονικού και του πραγματικού, και υπάρχει περίπτωση να αναπτύξουν πολλά συμπλέγματα από πολύ νεαρή ηλικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτά οδηγούν σε ανορεξία ή βουλιμία και σε πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας. Δεν είναι μόνο θέμα της δημόσιας υγείας, αλλά επίσης ένας τρόπος προστασίας του καταναλωτή», εξηγεί σχετικά. Μάλιστα επισημαίνει ότι ο νόμος θα πρέπει να έχει μία ευρύτερη εμβέλεια και να περιλαμβάνει επίσης τις φωτογραφίες που χρησιμοποιούνται στα billboards και αυτές στις προϊοντικές συσκευασίες, καθώς επίσης τις φωτογραφίες που χρησιμοποιούνται στην πολιτική επικοινωνία αλλά και τις καλλιτεχνικές φωτογραφίες.

Το πρόστιμο που ζητά η Boyer να επιβληθεί στους παραβάτες marketers ανέρχεται σε 30.000 λίρες ή μέχρι το 50% του κόστους της καμπάνιας δημοσιότητας.

Η Angela Merkel σε ρόλο μοντέλου
Στη Γερμανία από την άλλη πλευρά, αίσθηση έχει προκαλέσει η απόφαση του Brigitte, ενός από τα δημοφιλέστερα γυναικεία περιοδικά, να καταργήσει τα μοντέλα από τις σελίδες του και να τα αντικαταστήσει στο εξής με «πραγματικές» γυναίκες. Από τον ερχόμενο Ιανουάριο το περιοδικό, το οποίο εκδίδεται από την Gruner & Jahr, σκοπεύει να χρησιμοποιεί εικόνες από τις συνεργάτιδές του και από αναγνώστριες που θα επιλεχθούν μέσα από online οντισιόν που έχει ξεκινήσει στο site του. Η Brigitte Huber, εκδότρια του διμηνιαίου περιοδικού, δικαιολογεί την απόφαση ως εξής: «Το να είναι κανείς ελκυστικός έχει πολλά πρόσωπα, είτε μιλάμε για ηθοποιούς, μουσικούς, πρώτες κυρίες ή γυναίκες στους δρόμους μεγάλων πόλεων. Όλες μας επηρεάζουμε τη μόδα και τα στυλ».

Πολλοί πιστεύουν ότι η ενέργεια αυτή δεν είναι παρά μόνο μία στρατηγική περικοπών που έχει καλυφθεί με το περιτύλιγμα της καμπάνιας, ωστόσο ο Andreas Lebert, Διευθυντής Σύνταξης του περιοδικού, επιμένει ότι οι «συνηθισμένες γυναίκες» θα αμειφθούν με το ποσό ακριβώς που θα πληρώνονταν τα πρακτορεία μοντέλων. Μάλιστα, δικαιολογώντας την απόφαση, εξηγεί ότι αποτελεί απάντηση στα παράπονα που λάμβανε το περιοδικό για τα μοντέλα που παρουσιάζονται στα editorials μόδας, ενώ προσθέτει ότι η ομάδα του Brigitte κουράστηκε να ρετουσάρει τις φωτογραφίες των λιπόσαρκων μοντέλων που δεν έχουν καμμία σχέση με τις συνηθισμένες γυναίκες.

Το Brigitte, το οποίο ιδρύθηκε το 1954, είναι το μεγαλύτερο περιοδικό της χώρας με κυκλοφορία που ανέρχεται σε 700.000 τεύχη και 3,21 εκατ. αναγνώστες και απευθύνεται σε γυναίκες μέσης ηλικίας, επαγγελματίες, με παιδιά σχολικής ηλικίας. Προς το παρόν δεν έχει δηλώσει καμμία γυναίκα συμμετοχή στην online οντισιόν, ωστόσο ο Lebert αναζητά ήδη τα επόμενα μοντέλα του. Μάλιστα, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα απευθύνει πρόσκληση στην ίδια την Πρωθυπουργό της χώρας, Angela Merkel, αλλά και τη διάσημη τενίστρια Steffi Graf και τη δημοφιλή γερμανίδα Υπουργό για θέματα οικογένειας, τρίτης ηλικίας, γυναικών και νέων, Ursula von der Leyen.

Πάντως, η πρώτη αντίδραση από τον ίδιο το χώρο των media προς τα πρότυπα που προωθεί η βιομηχανία της μόδας, προήλθε τον Ιούνιο από τον εκδότη της βρετανικής Vogue, Alexander Schulman, ο οποίος ζήτησε με επίσημη επιστολή προς τους μεγάλους οίκους μόδας να βάλουν ένα τέλος στην κουλτούρα του «size-zero», κατηγορώντας τους ότι υποχρεώνουν τα περιοδικά να προσλαμβάνουν αποστεωμένα μοντέλα, καθώς τα προμηθεύουν με μικροσκοπικά ρούχα για τις φωτογραφήσεις.

Το «size zero debate»
• Τη διετία 2005-2007 ο κόσμος της μόδας δέχτηκε ένα ισχυρό σοκ μετά το θάνατο από ελλιπή διατροφή αρκετών μοντέλων, μεταξύ αυτών των αδελφών από την Ουρουγουάη Luisel και Eliana Ramos. Μετά από αυτό, το συμβούλιο των σχεδιαστών μόδας της Ν. Αμερικής κατέθεσε σχετική πρόταση, απαιτώντας όλα τα μοντέλα πασαρέλας να είναι πάνω από 16 ετών. Το 2006 το Fashion Week στη Μαδρίτη «έκλεισε την πόρτα» στα μοντέλα που ζυγίζουν λιγότερο από 56 κιλά, ενώ στην Ιταλία απαγορεύθηκε η συμμετοχή των πολύ αδύνατων γυναικών στα fashion shows του Μιλάνου.

• Τον Ιανουάριο του 2007, οι κούκλες βιτρίνας στην Ισπανία… πάχυναν, φτάνοντας το Νο 10, μετά από συμφωνία μεταξύ ισπανικών αλυσίδων όπως η Zara και η Mango και του ισπανικού υπουργείου Υγείας.

• Τον Απρίλιο του 2008 μέλη του γαλλικού κοινοβουλίου, υψηλόβαθμα στελέχη της βιομηχανίας της μόδας και διαφημιζόμενοι υπέγραψαν εθελούσια συμφωνία δέσμευσης για την προώθηση υγιέστερων σωματότυπων.

• Το Σεπτέμβριο 2009, το αμερικανικό Glamour επικροτήθηκε για την απόφασή του να δημοσιεύσει φωτογραφία του «plus size» μοντέλου, Lizzie Miller, χωρίς να την επεξεργαστεί ψηφιακά.