Φαντάζομαι ότι έχετε επισκεφτεί (ή έχετε δει σε φωτογραφία) τον Παρθενώνα, διάσημο για την εξαιρετική αρχιτεκτονική του, τις λιτές και ευθείες γραμμές του, ε; Γνωρίζετε όμως ότι αυτές οι γραμμές δεν είναι απόλυτα ευθείες;

Οι άξονες των κιόνων, όπως και το επιστύλιο με το διάζωμα, έχουν μια ανεπαίσθητη κλίση προς τα μέσα, που κυμαίνεται από 1 έως 9 εκατοστά! Αν προεκτείνουμε νοερά τους άξονες προς τα πάνω, θα ενωθούν σε κάποιο ύψος σχηματίζοντας μια νοερή πυραμίδα. Οι αρχαίοι Έλληνες αρχιτέκτονες κύρτωναν τις γραμμές των κιόνων τους ώστε αυτοί να «φαίνονται» ευθυτενείς. Η αίσθηση λοιπόν της ευθείας είναι μια οφθαλμαπάτη.

Και δεν είναι η μόνη. Όταν κοιτάζετε γύρω σας το δωμάτιο στο οποίο βρίσκεστε, βλέπετε όλα τα έπιπλα και τα αντικείμενα με όλα τα χρώματά τους και στην παραμικρή τους λεπτομέρεια. Η εικόνα αυτή σας φαίνεται απολύτως πραγματική. Στην πραγματικότητα όμως το οπτικό σας σύστημα δεν «βλέπει» όλα αυτά που εσείς νομίζετε ότι βλέπετε. Η δυνατότητα της όρασής μας για υψηλή ανάλυση περιορίζεται μόλις σε μια έκταση όση ο αντίχειράς μας. Φαντάζομαι όμως ότι η αντίληψη του χώρου που έχετε δεν είναι καθόλου θολή.

Αυτό συμβαίνει γιατί η αντίληψη που έχουμε βασίζεται σ’ ένα πολύ μικρό βαθμό στις πληροφορίες που λαμβάνουμε από τα μάτια μας. Ο εγκέφαλος παίρνει μόνο ένα μικρό «δείγμα» της αντικειμενικής πραγματικότητας και συμπληρώνει τα κενά με εκτιμήσεις και υποθέσεις προκειμένου να «χτίσει» τη δική μας πραγματικότητα. Ο λόγος, είναι η αποδοτικότητα. Θα ήταν αδύνατον να καταγράφουμε ταυτοχρόνως τα χιλιάδες ερεθίσματα που λαμβάνουν οι αισθήσεις μας με τόσο μεγάλη ακρίβεια. Κι αυτό δε περιορίζεται μόνο στην οπτική μας εμπειρία, αλλά συμβαίνει με όλες τις υπόλοιπες αισθήσεις μας (ψάξτε το Mcgurk effect για να διαπιστώσετε πως δεν πρέπει να εμπιστεύεστε ούτε τα αυτιά σας!).

Ο εγκέφαλός μας καταφέρνει τόσο αποτελεσματικά να συμπληρώσει τα κενά, που δεν το αντιλαμβανόμαστε. Οι οφθαλμαπάτες είναι ίσως ο μόνος τρόπος να συνειδητοποιήσουμε τις αυτόματες διεργασίες του εγκεφάλου μας για να δημιουργήσει την αντίληψη που έχουμε. Για να επιτύχει αυτή τη συμπλήρωση κενών, ο εγκέφαλος προσπαθεί κάθε φορά να συγκρατήσει πληροφορίες που θεωρεί πιο σημαντικές και ανατρέχει σε προηγούμενες εμπειρίες για στοιχεία (perceptual clues). Την επόμενη λοιπόν φορά που θα σκεφτείτε να αλλάξετε λογότυπο στη μάρκα, χρώμα προϊόντος, ή αναμένετε οι καταναλωτές να προσέξουν μια λεπτομέρεια που εσείς κρίνατε μπροστά σε μια οθόνη, ξανασκεφτείτε το!