Ο εγκέφαλός μας είναι τεμπέλης. Στην πραγματικότητα δεν μας αρέσει καθόλου να σκεφτόμαστε.

Γι’ αυτό, μόλις πραγματοποιήσουμε μια ενέργεια με «αποδεκτό» αποτέλεσμα, ο εγκέφαλός μας την αποθηκεύει για αυτόματη μελλοντική χρήση. Οποιαδήποτε αλλαγή ακυρώνει κάθε αυτόματη συμπεριφορά και ενεργοποιεί την επίπονη διαδικασία της σκέψης. Έτσι, ακόμη κι όταν πρόκειται για μια αλλαγή με ξεκάθαρο όφελος, συνεχίζουμε να έχουμε μια φυσική άρνηση. Για να το καταλάβετε καλύτερα, θα σας πω μια ιστορία.

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί τα πλήκτρα στο πληκτρολόγιο QWERTY που χρησιμοποιείτε καθημερινά έχουν αυτή τη διάταξη; Επειδή το πληκτρολόγιο QWERTY δημιουργήθηκε στα 1870 για τις αρχαίες σήμερα γραφομηχανές. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε να έχει τους συχνότερα χρησιμοποιούμενους χαρακτήρες αρκετά μακριά ώστε να αποφεύγεται το μπλοκάρισμα των μεταλλικών ελασμάτων (όσοι έχουν γράψει ποτέ σε γραφομηχανή καταλαβαίνουν).

Το 1932, ένας επιστήμονας, ο August Dvorak, σχεδίασε ένα νέο πληκτρολόγιο, γνωστό σήμερα ως Dvorak Simplified Keyboard, το οποίο αποδεδειγμένα απαιτούσε λιγότερες κινήσεις των δακτύλων και μείωνε δραματικά τα λάθη. Θα περίμενε λοιπόν κανείς οτι μια τέτοια καινοτομία θα έκανε θραύση και οτι ο κόσμος θα αντικαθιστούσε άμεσα κάθε παλιό πληκτρολόγιο. Κι όμως, η καινοτομία αυτή ήταν μια παταγώδης αποτυχία. Ακόμη και σήμερα, ο περισσότερος κόσμος συνεχίζει να χρησιμοποιεί ένα τόσο απαρχαιωμένο πληκτρολόγιο.

Ο λόγος; Επειδή το κόστος της αλλαγής ήταν και παραμένει μεγαλύτερο από το κέρδος της. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που αλλάζουμε τόσο δύσκολα συνήθειες: από τη μάρκα κινητού μέχρι το φαγητό στο εστιατόριο που συχνάζουμε. Κι αν νομίζετε οτι αυτό αφορά κυρίως στις εύκολες και καθημερινές αποφάσεις, κάνετε λάθος. Έρευνες αποδεικνύουν οτι ιδιαίτερα σε αποφάσεις που απαιτούν ανάλυση και σκέψη, αποφασίζουμε ενστικτωδώς. Απόδειξη: οι μισοί από μας αγοράσαμε την ίδια μάρκα αυτοκινήτου που είχαμε πριν.

Η διαδικασία ανάλυσης πολλών παραμέτρων είναι τόσο δύσκολη και επίπονη που πρακτικά μόνο το διαισθητικό τμήμα του εγκεφάλου μας (Σύστημα 1) μπορεί να διαχειριστεί, ανατρέχοντας σε προηγούμενες εμπειρίες μας. Έτσι, η συνήθεια γίνεται μια πολύ βαριά άγκυρα που μας κρατάει παγιδευμένους σε αυτό που κάναμε μέχρι σήμερα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει οτι δεν μας αρέσει η καινοτομία. Οτιδήποτε νέο προκαλούσε ανέκαθεν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Και είναι η σωστή διαχείριση αυτού ακριβώς του παραλόγου που μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας.