Εξ’ αντικειμένου, οι εταιρείες του φαρμακευτικού κλάδου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες ως προς το θέμα της υπευθυνότητας έναντι των καταναλωτών. Η έννοια αυτή της ευθύνης όμως, δεν περιορίζεται μόνο στα προϊόντα τους, αλλά αφορά στη συνολική τους στάση έναντι του κοινωνικού συνόλου, μέσα από την ανάπτυξη της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.

Από τη δημοσιότητα, στην Εταιρική Υπευθυνότητα
Στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο «Φαρμακευτικό Μάρκετινγκ: Θεωρία, Πρακτική, Δεοντολογία» του Νίκου Καζάζη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αθ. Σταμούλης, γίνεται λόγος για τις διαστάσεις της ΕΚΕ των φαρμακευτικών εταιρειών, οι οποίες προσδιορίζονται από τη φύση των προγραμμάτων που υιοθετούν και συνήθως περιλαμβάνουν:

  • Δικαιώματα, προστασία και υποστήριξη ασθενών και φροντιστών
  • Ανθρώπινα δικαιώματα στη ζωή και στην υγεία κοινωνικών ομάδων που ζουν σε απομακρυσμένες ή υπανάπτυκτες περιοχές
  • Μέριμνα για την προστασία του περιβάλλοντος
  • Διασφάλιση της ισότητας και δίκαιης μεταχείρισης των εργαζομένων
  • Ανάπτυξη και σεβασμός της ιατρικής, φαρμακευτικής και επιχειρηματικής δεοντολογίας
  • Διασφάλιση της διαχειριστικής διαφάνειας.

Οι δράσεις των φαρμακευτικών εταιρειών στην Ελλάδα εστιάζονται κυρίως στους τομείς της αρωγής ευπαθών κοινωνικών ομάδων, της οικονομικής ενίσχυσης ιδρυμάτων και της προστασίας του περιβάλλοντος, αναφέρει στο βιβλίο του ο Νίκος Καζάζης. Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν, όπως επισημαίνει, από ποιοτική έρευνα που διενεργήθηκε σε στελέχη φαρμακευτικών εταιρειών που λειτουργούν στην Ελλάδα.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον Σ. Παλιατσά σε συνεργασία με τον συγγραφέα, στο πλαίσιο διπλωματικής εργασίας MBA στο Kingston University. «Οι δράσεις που αναφέρθηκαν σε κάθε τομέα δεν φάνηκαν να είναι ενταγμένες σε κάποιο ολοκληρωμένο εταιρικό πρόγραμμα κοινωνικής ευθύνης, ούτε είχαν κάποιο καινοτομικό χαρακτήρα. Η έρευνα αποκάλυψε ότι οι περισσότερες από τις δράσεις αυτές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο κλασικών ενεργειών δημοσίων σχέσεων που μεταξύ άλλων, εξασφαλίζουν και δημοσιότητα», διαβάζουμε στο βιβλίο του Ν. Καζάζη.

Ωστόσο, όλα τα στελέχη που συμμετείχαν στην έρευνα έδειξαν να συμφωνούν ότι οι επιχειρήσεις που εκδηλώνουν κοινωνικά υπεύθυνη συμπεριφορά έναντι των εσωτερικών και εξωτερικών ομάδων συμφερόντων και γενικότερα του συνόλου της κοινωνίας, κερδίζουν σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.


Μια βόλτα στην ΕΚΕ των φαρμακευτικών
Ξεφυλλίζοντας περιοδικά και εφημερίδες, αλλά και μέσα από μια περιήγηση στους διαδικτυακούς τόπους των εταιρειών, μπορεί κανείς να πάρει μια πρώτη γεύση για το εύρος και το είδος των δραστηριοτήτων ΕΚΕ των φαρμακευτικών εταιρειών. Τα προγράμματα εκτείνονται σε ένα μεγάλο φάσμα, με έμφαση κατά κύριο λόγο στον πυλώνα «Άνθρωπος». Οι συνεργασίες με φορείς και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις έχουν ιδιαίτερη θέση στην ΕΚΕ των φαρμακευτικών εταιρειών, ενώ ιδιαίτερη είναι η σημασία που δίνεται και στον τομέα του Ανθρώπινου Δυναμικού.

Pfizer: Ακολουθώντας το όραμα «Μαζί για έναν υγιέστερο κόσμο» και με σημείο αναφοράς το τρίπτυχο «Άνθρωπος-Ζωή-Υγεία», η εταιρεία Pfizer στηρίζει ένα ευρύ φάσμα δράσεων και πρωτοβουλιών. Όπως διαβάζουμε σε καταχώρισή της στον Ελεύθερο Τύπο (17/01/11), ένας από τους πυλώνες δράσης της εταιρείας είναι η διευκόλυνση της πρόσβασης των πολιτών κάθε ηλικίας σε υπηρεσίες προληπτικής ιατρικής και πρωτοβάθμιας περίθαλψης.

Στο πλαίσιο αυτό, στηρίζει μεταξύ άλλων τη δραστηριότητα της οργάνωσης «Ανοιχτή Αγκαλιά», της Μ.Κ.Ο. Praksis, τα παιδικά χωριά SOS και την εταιρεία Νόσου Alzheimer. Για το κομμάτι της ευαισθητοποίησης, ενημέρωσης και πρόληψης ασθενειών, η εταιρεία ενισχύει την πραγματοποίηση εκδηλώσεων και πρωτοβουλιών όπως το «Greece race for the cure» για τον καρκίνο του μαστού, τη σκυταλοδρομία παιδιών με διαβήτη, την εβδομάδα ενημέρωσης για τη λειτουργία του εγκεφάλου, την πανευρωπαϊκή εκστρατεία για την ψωρίαση και την αντικαπνιστική καμπάνια της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας.

Η Pfizer στηρίζει επίσης τον αγώνα κατά των ναρκωτικών μέσω συλλόγων και φορέων, όπως το κέντρο πρόληψης και αγωγής υγείας του Δήμου Αθηναίων. Στο πρόγραμμά της εντάσσονται τέλος και δράσεις που αφορούν στις τοπικές κοινωνίες.

Novartis: Σε καμπάνια της Novartis στις αρχές του 2011, η εταιρεία επισημαίνει: «Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη αποτελεί μία από τις βασικές μας προτεραιότητες και είναι δέσμευσή μας να εφαρμόζουμε προγράμματα κοινωνικής προσφοράς». Στο πλαίσιο αυτό, διοργανώνει την «Ημέρα Εθελοντικής Προσφοράς» αναφορικά με ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες όπως άποροι, άστεγοι και παιδιά. Η Novartis συνεργάσθηκε με το Ίδρυμα Σίτισης Απόρων, το Κοινωνικό Φαρμακείο και την Αθηναϊκή Αγορά του Δήμου Αθηναίων, την Μ.Κ.Ο. Praxis, το Κέντρο Κοινωνικής Στήριξης Ηλικιωμένων Ρέντη, το Χατζηκυριάκειο Ίδρυμα, τα Παιδικά Χωριά SOS, τα Κ.Α.Π.Η. Θεσσαλονίκης.

Τις σχετικές καταχωρίσεις, που έχουν τον χαρακτήρα testimonials με πρωταγωνιστές ιατρικούς επισκέπτες, υπογράφει το μήνυμα «Έχουμε πρόσωπο. Προσφέρουμε στον συνάνθρωπό μας». Σε άλλη καταχώριση της εταιρείας στα μέσα της χρονιάς (Deal News 16/09/2011), γίνεται συνολική αναφορά στις δράσεις της Novartis διεθνώς.

Οι τέσσερις πυλώνες στους οποίους η εταιρεία εστιάζει την κοινωνική της υπευθυνότητα είναι οι ασθενείς, η επιχειρηματική δεοντολογία, οι άνθρωποι και οι κοινωνίες, η μέριμνα για το περιβάλλον. Στο πλαίσιο του εθελοντισμού, η Novartis συμμετείχε επίσης στους Special Olympics 2011, καθώς 400 εργαζόμενοί της εργάσθηκαν εθελοντικά στην προετοιμασία των αγώνων.

Abbott: Με σταθερή παρουσία στο θεσμό των Best Workplaces Hellas από το 2003, η εταιρεία Abbott φαίνεται πως δίνει ιδιαίτερη σημασία στο κομμάτι «Εργαζόμενοι». Σε καταχώρισή της στο Βήμα της Κυριακής (11/04/2011), εργαζόμενοι και συγγενείς των εργαζομένων της εταιρείας, αποτυπώνουν τη μέριμνα της Abbott για το ανθρώπινο δυναμικό της, μέσα από συγκεκριμένες δράσεις.

Η εταιρεία συμμετείχε επίσης στους Special Olympics 2011, ως υποστηρικτής δύο αθλητών. Στο site της εταιρείας διαβάζουμε επίσης για την υποστήριξή της στο Κέντρο Κοινωνικής Φροντίδας για Άτομα με Νοητική Υστέρηση, Εστία.

GlaxoSmithKline: «Για να νιώθουν οι άνθρωποι καλύτερα και να ζουν περισσότερο», είναι το μήνυμα καταχώρισης της GlaxoSmithKline στις αρχές του 2011, για τη συμμετοχή της στον διαγωνισμό Best Workplaces. Η εταιρεία συμμετείχε για πρώτη φορά στον διαγωνισμό και κατέλαβε τη δεύτερη θέση μεταξύ των εταιρειών με περισσότερους από 250 εργαζομένους.

Στο site της εταιρείας διαβάζουμε περισσότερα για την κοινωνική προσφορά της στην Ελλάδα. Όπως επισημαίνεται εκεί, η GSK Ελλάδας στηρίζει και ενισχύει ευάλωτες κοινωνικά ομάδες παιδιών και εφήβων, που πάσχουν από σοβαρές ασθένειες.

Από το 2009 σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γονιών Παιδιών με νεοπλασματική ασθένεια «Φλόγα», υποστηρίζει ένα πρόγραμμα νοσηλείας στο σπίτι για τα παιδιά με νεοπλασματική ασθένεια σε όλη την Αττική, στοχεύοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους και στην αναβάθμιση της περίθαλψής τους. Η εταιρεία κάνει ιδιαίτερο λόγο στην έννοια της διαφάνειας, ως βασικής αρχής στις σχέσεις με τις οργανώσεις ασθενών. Από το 2005, η GlaxoSmithKline εφαρμόζει τον «Κώδικα πρακτικής για τις σχέσεις με τις οργανώσεις ασθενών» με κεντρικούς άξονες τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των οργανώσεων, τον αμοιβαίο σεβασμό και τη διαφάνεια.

Οι βασικές αρχές του κώδικα αυτού, πλέον εφαρμόζονται από το σύνολο του φαρμακευτικού κλάδου με την υιοθέτηση του Κώδικα της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων και Συνδέσμων (EFPIA) τον οποίο έχει ενστερνιστεί και ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). Η GlaxoSmithKline στο πλαίσιο του κώδικά της, που καθορίζει τις συνεργασίες της με συλλόγους ασθενών, δημοσιοποιεί κάθε χρόνο στοιχεία σχετικά με την οικονομική ενίσχυση ανά σύλλογο και ανά έργο, ενώ η οικονομική υποστήριξη προς τις οργανώσεις υποστήριξης ασθενών δεν μπορεί να υπερβαίνει το 25% των χρηματοδοτήσεων που λαμβάνουν ετησίως, ώστε να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία τους.

Κατά τη διάρκεια του 2010, η GlaxoSmithKline Ελλάδος υποστήριξε πέντε συλλόγους ασθενών με το συνολικό ποσό των 63.195 ευρώ.


Bristol-Myers Squibb: H Bristol-Myers Squibb, αναφέρεται στο site της στις δράσεις του πλάνου «Στόχοι Βιωσιμότητας 2010», καθώς και της πρωτοβουλίας για το περιβάλλον, την υγεία και την ασφάλεια που αποβλέπει στη μείωση των επιδράσεων στο περιβάλλον και την κοινωνία από τα προϊόντα και τις δράσεις της. Η εταιρεία αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το Ίδρυμα Bristol-Myers Squibb και η Πρωτοβουλία Περιβάλλον, Υγεία και Ασφάλεια είναι συγγενείς δράσεις.

Το καθένα καταδεικνύει τη δέσμευσή μας στον στόχο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και λειτουργεί βάσει των αρχών αυτών όχι αποσπασματικά, αλλά σε διάρκεια χρόνου και με συνέπεια. Είναι ο δικός μας τρόπος να συμβάλουμε στη βελτίωση της ζωής όλου του κόσμου».

Genesis Pharma: Η εταιρεία Genesis Pharma κάνει λόγο στο site της για την άρρηκτη σχέση μεταξύ επιχειρηματικής λειτουργίας και κοινωνικής προσφοράς. Η εταιρεία αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και δράσεις Εταιρικής Υπευθυνότητας με σκοπό να ενδυναμώνει διαρκώς το θετικό της αποτύπωμα:

«Εργαζόμαστε καθημερινά με γνώμονα να προσφέρουμε σε κάθε ασθενή προϊόντα υψηλής ποιότητας, ασφάλειας και αποτελεσματικότητας, δεσμευόμαστε από τον Κώδικα Δεοντολογίας του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος και τους κώδικες της EFPIA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations), εφαρμόζουμε σύστημα εσωτερικού ελέγχου προς διασφάλιση της συμμόρφωσής μας ως προς το κανονιστικό πλαίσιο και τους κώδικες δεοντολογίας από τους οποίους διέπεται η λειτουργία μας, υλοποιούμε ένα συστηματικό πρόγραμμα προσφοράς στην κοινωνία, προσπαθούμε να διαμορφώσουμε το καλύτερο δυνατό εργασιακό περιβάλλον για τους ανθρώπους μας, φροντίζουμε να ελαχιστοποιούμε την επίδραση της δραστηριότητάς μας στο περιβάλλον».

Ο βασικότερος άξονας κοινωνικής προσφοράς της Genesis Pharma είναι η υγεία. Η στήριξη συλλόγων ασθενών που πάσχουν από χρόνια και σπάνια νοσήματα και η ανάληψη πρωτοβουλιών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικές με σημαντικά θέματα υγείας, αποτελούν τους κυριότερους τρόπους εκδήλωσης αυτής της συνεισφοράς. Άλλοι άξονες έχουν να κάνουν με την εκπαίδευση των νέων (συνεργασία με την Euroscience στο πρόγραμμα «Άσε τη γνώση να πετάξει»), νεανική επιχειρηματικότητα, ανθρώπινο δυναμικό και περιβάλλον.

MSD: H MSD παρουσιάζει ένα πλούσιο έργο στον τομέα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Τρεις από τους βασικούς στρατηγικούς άξονες που στηρίζει επί σειρά ετών είναι πρόσβαση στην υγεία, περιβαλλοντική βιωσιμότητα και φιλανθρωπία και μερικές από τις σημαντικότερες ενέργειές της σε διεθνές επίπεδο έχουν να κάνουν με:

  • Δωρεά 3 εκατομμυρίων δόσεων τα τελευταία 5 χρόνια για την υποστήριξη του εμβολιασμού κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, στις χώρες με χαμηλά εισοδήματα
  • Το MSD Wellcome Trust Hilleman Laboratories, μια συνεργασία για την ανακάλυψη και ανάπτυξη εμβολίων
  • Πρόγραμμα εμβολιασμού για τον ροταϊό σε μωρά σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας της Νικαράγουας
  • Διεξαγωγή προγράμματος HIV/AIDS επί δέκα έτη σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Μποτσουάνα και το Ίδρυμα Gates
  • Ανάπτυξη προγράμματος και δωρεά MSD MECTIZAN για 20 έτη με στόχο την καταπολέμηση της ογκοκερκίασης
  • Ενασχόληση με το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της υγείας στην Κίνα το οποίο θα επεκταθεί με στόχο να καλύψει περισσότερους από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους

Πρόσφατα η MSD ανακοίνωσε τη δεκαετή δέσμευσή της για τη μείωση της μητρικής θνησιμότητας μέσω του προγράμματος «MSD for Mothers», το οποίο αναμένεται να υποστηρίξει με το ποσό των 500 εκατ. δολαρίων.


Ηθική, διαφάνεια, ακεραιότητα
Ποιες είναι οι βασικές παράμετροι που ορίζουν σήμερα τη σχέση των φαρμακευτικών εταιρειών με την έννοια του CSR;

«Η έννοια του CSR εμπεριέχεται στο βασικό πλαίσιο λειτουργίας των φαρμακευτικών εταιρειών. Ίσως περισσότερο από άλλους κλάδους, το σύνολο των ενεργειών τους πρέπει να χαρακτηρίζεται από ηθική, διαφάνεια και ακεραιότητα και τα προϊόντα τους να τηρούν τους ύψιστους κανόνες ασφαλείας. Και εν πολλοίς, αν και η συνεισφορά του κόσμου που εκπροσωπεί τη φαρμακευτική κοινότητα στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενή αλλά και στην ευζωία γενικότερα των ανθρώπων είναι ιδιαίτερα μεγάλη, ωστόσο οι διαδικασίες και οι εγκρίσεις που απαιτούνται πριν ξεκινήσει να υλοποιείται κάποιο έργο, πολλές φορές είναι κρίσιμες για την εφαρμογή του.

Οι φαρμακευτικές εταιρείες φέρουν πολύ περισσότερο ίσως το βάρος όχι μόνο της ευθύνης, αλλά και της υποχρέωσης του “πράττειν” με ιδιαίτερα ανεπτυγμένο το αίσθημα της ευθύνης και οφείλουν να ανοίγουν τον διάλογο, ακούγοντας τις ανάγκες των εταίρων τους. Ενδεχομένως μια προσπάθεια προκειμένου να γίνει πιο ορατό το έργο, αλλά και τα αποτελέσματα των πρακτικών που εφαρμόζουν οι φαρμακευτικές, θα μπορούσε να ανοίξει τη δίοδο για καλύτερη επαφή μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα και να αναδείξει όχι μόνο νέες ανάγκες, αλλά και τους τρόπους για την υλοποίησή τους».

Σέβη Σφακιανάκη, Communication & Public Affairs, MSD Greece

Υπευθυνότητα για έναν «ευαίσθητο» κλάδο
Διερευνώντας το θέμα «Φαρμακευτικές Εταιρείες και CSR», θέσαμε στον συγγραφέα του βιβλίου «Φαρμακευτικό Μάρκετινγκ: Θεωρία, Πρακτική, Δεοντολογία», Νίκο Καζάζη, κάποια ερωτήματα που αφορούν τόσο στο είδος των δράσεων που αναλαμβάνουν οι εταιρείες σήμερα, όσο και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να δραστηριοποιηθούν.

Marketing Week: Το αντικείμενο των φαρμακευτικών εταιρειών αφορά σε ένα ευαίσθητο θέμα, αυτό της υγείας, ενώ επίσης γενικότερα η αγορά των φαρμάκων είναι από τις πιο υψηλά ρυθμιζόμενες. Πώς επηρεάζουν οι διαστάσεις αυτές τη δραστηριότητα των εν λόγω εταιρειών στον τομέα του CSR;

Νίκος Καζάζης: Οι κοινωνικές ευθύνες των φαρμακευτικών εταιρειών, όπως και των άλλων επιχειρήσεων διακρίνονται σε δύο διακριτές ομάδες. Σε αυτές που απαιτούνται από την κοινωνία όπως είναι οι οικονομικές και νομικές ευθύνες και σε αυτές που αναμένονται ή επιθυμούνται από την κοινωνία. Σε αυτήν τη δεύτερη κατηγορία συμπεριλαμβάνονται οι ευθύνες που ανήκουν στο πεδίο της ηθικής και αυτές που αναλαμβάνονται εθελοντικά από τις επιχειρήσεις και έχουν τη μορφή φιλανθρωπίας, παροχής χορηγιών κ.λπ.

Έναντι αυτών των ευθυνών εκδηλώνονται συμπεριφορές, από τις επιχειρήσεις, που εκφράζονται μέσα από:

  • Έγκαιρη δράση (Proaction). Δράση με πρωτοβουλία της επιχείρησης πριν επιβληθεί από εξωτερικούς παράγοντες (π.χ. νομοθεσία, υποχρεωτική εφαρμογή ειδικών κανονισμών κ.λπ.)
  • Προσαρμογή (Accomodation) της λειτουργίας της επιχείρησης στους νόμους, αποφάσεις, διατάξεις κ.λπ. που θεσπίζει η πολιτεία
  • Άμυνα (Defence) της επιχείρησης σε μέτρα που προτείνει η πολιτεία ή άλλοι κοινωνικοί φορείς
  • Αντίδραση (Reaction) της επιχείρησης σε μέτρα που προτείνει η πολιτεία, π.χ. προσφυγή σε Ανώτατο Δικαστήριο ή διεθνείς οργανισμούς.

Το ποια συμπεριφορά θα υιοθετήσει μια φαρμακευτική εταιρεία και σε ποιες συγκεκριμένες δράσεις θα προβεί στο πλαίσιο της ανάληψης ή αν θέλετε στο πλαίσιο της ανταπόκρισης των κοινωνικών της ευθυνών, είναι κάτι που εξαρτάται αφενός από τις συνθήκες του επιχειρηματικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργεί ή καλείται να λειτουργήσει η κάθε εταιρεία και αφετέρου από τις προτεραιότητες της διοίκησης της και την οργανωσιακή της κουλτούρα.

The «Three Bottom Line» Model
Εξετάζοντας το διεθνές επιχειρηματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσουν δράσεις CSR οι φαρμακευτικές εταιρείες, διαπιστώνουμε ότι πολλές από αυτές έχουν υιοθετήσει το σύστημα TBL (Three Bottom Line).

Το σύστημα αυτό αντιπροσωπεύει την άποψη που θέλει τις επιχειρήσεις όχι μόνον να υιοθετούν τον μονοδιάστατο στόχο της δημιουργίας οικονομικής αξίας (πλούτου) για λογαριασμό των μετόχων τους, αλλά και την αναγκαιότητα της δημιουργίας κοινωνικής και περιβαλλοντολογικής αξίας προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Τα τρία αυτά στοιχεία, Οικονομία, Κοινωνία, Περιβάλλον που περιέχονται στο μοντέλο TBL αποτελούν τα συστατικά στοιχεία της αειφόρου ανάπτυξης (sustainability).