Σημαντική μείωση της εμπιστοσύνης των ενημερωμένων πολιτών απέναντι σε ΜΚΟ, επιχειρήσεις και Μέσα ενημέρωσης έχει σημειωθεί τον τελευταίο χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με το Βαρόμετρο Εμπιστοσύνης της Edelman για το 2015.

Σε ανησυχητικό βαθμό έχει μειωθεί ο αριθμός των χωρών των οποίων οι πολίτες εμπιστεύονται τους θεσμούς, ενώ αντίστοιχα μεγάλο κενό εμπιστοσύνης είχε παρατηρηθεί το 2009, υπό τη σκιά της μεγάλης οικονομικής κρίσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα παραπάνω δείχνει το Trust Barometer της Edelman για το 2015, σύμφωνα με το οποίο, το έλλειμμα εμπιστοσύνης σε δείγμα γενικού πληθυσμού είναι ακόμη μεγαλύτερο: Στα 2/3 των χωρών που συμπεριελήφθησαν στην έρευνα, η έλλειψη εμπιστοσύνης των ερωτηθέντων για τους θεσμούς είναι έντονη.

Το Βαρόμετρο εμπιστοσύνης για το 2015 αποτελεί τη 15η κατά σειρά έρευνα αυτού του είδους που πραγματοποιεί η Edelman από το 2001. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε online σε δείγμα 27.000 ερωτηθέντων (γενικός πληθυσμός) και σε επιπλέον δείγμα 6.000 ενημερωμένων πολιτών ηλικίας 25-64 ετών σε 27 χώρες. Το δείγμα των 6.000 ερωτηθέντων διαθέτει πανεπιστημιακή μόρφωση, συγκεκριμένο οικογενειακό εισόδημα, ενώ παρακολουθεί ειδήσεις και θέματα δημόσιας πολιτικής αρκετές φορές την εβδομάδα.

Μείωση εμπιστοσύνης στην επιχειρηματικότητα
Σύμφωνα με ορισμένα από τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας, οι ΜΚΟ συνεχίζουν να χαίρουν της μεγαλύτερης εμπιστοσύνης ανάμεσα στους ερωτηθέντες που θεωρούνται από την έρευνα με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, ως ενημερωμένοι πολίτες (6.000 στο σύνολό τους σε 27 χώρες). Παρ’ όλα αυτά, παρατηρήθηκε μείωση στο βαθμό εμπιστοσύνης σε σχέση με πέρυσι, από το 66% στο 63%. Στο 60% των χωρών, υπάρχει σαφές έλλειμμα εμπιστοσύνης απέναντι στα μέσα ενημέρωσης. Στο σύνολο των 27 χωρών, το κενό εμπιστοσύνης τοποθετείται ποσοστιαία από το 53% πέρυσι στο 51% φέτος.

Η εμπιστοσύνη απέναντι στις κυβερνήσεις αυξήθηκε ελαφρώς σε σχέση με τη προηγούμενη χρονιά λόγω μεγάλων κερδών που σημειώθηκαν στις αναπτυσσόμενες αγορές σε Ινδία, Ρωσία, Ινδονησία. Εντούτοις, στις 19 από τις 27 χώρες της έρευνας, οι ενημερωμένοι πολίτες δεν εμπιστεύονται τις κυβερνήσεις των χωρών τους. Στο σύνολο των 27 χωρών, η εμπιστοσύνη του ενημερωμένου κοινού απέναντι στις κυβερνήσεις του, αυξήθηκε από το 45% στο 48%.
Κάτω από το 50% των ενημερωμένων πολιτών στις μισές από τις 27 χώρες της έρευνας έχει εμπιστοσύνη στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Στο σύνολο των 27 χωρών, υπήρξε μείωση του βαθμού εμπιστοσύνης από 59% σε 57%.

Εμπιστοσύνη και κανοτομία
Η εμπιστοσύνη αποτελεί σημαντικό παράγοντα αποδοχής νέων επιχειρηματικών καινοτομιών. Το Βαρόμετρο αποκαλύπτει ότι πάνω από το 50% των ενημερωμένων πολιτών παγκοσμίως, θεωρούν ότι ο ρυθμός αλλαγής στην επιχειρηματικότητα σήμερα είναι πολύ γρήγορος, ότι η επιχειρηματική καινοτομία καθοδηγείται από την απληστία και τα χρήματα αντί από την επιθυμία βελίωσης της ζωής των ανθρώπων και ότι η κυβερνητική ρύθμιση πολλών τομέων της βιομηχανίας δεν είναι επαρκής.
Χώρες με συνολικά υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης, εμφανίζονται επίσης περισσότερο πρόθυμες να εμπιστευθούν νέες επιχειρηματικές καινοτομίες. Το χτίσιμο της εμπιστοσύνης είναι ουσιαστικής σημασίας για την επιτυχή εισαγωγή νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά. Η δημιουργία εμπιστοσύνης στην επιχειρηματική καινοτομία προϋποθέτει από τις επιχειρήσεις να επιδεικνύουν ξεκάθαρα οφέλη για τους πολίτες και την κοινωνία, να συμπεριφέρονται με ακεραιότητα και να εμπλέκουν τους καταναλωτές και μετόχους σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Η νέα φόρμουλα επιχειρηματικής καινοτομίας
Σύμφωνα με τη μελέτη, το 81% των ερωτηθέντων συμφωνεί ότι μία επιχείρηση μπορεί να προχωρήσει σε συγκεκριμένες ενέργειες οι οποίες συγχρόνως θα αυξήσουν τα κέρδη της και θα βελτιώσουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στην κοινότητα στην οποία δραστηριοποιείται. Το 55% θεωρεί επίσης ότι οι καινοτομίες δεν τεστάρονται επαρκώς. Το 80% θα επιθυμούσε τα αποτελέσματα των δοκιμών νέων καινοτομιών να είναι διαθέσιμα προς θεώρηση, το 75% τη σύμπραξη των επιχειρήσεων με ακαδημαϊκούς φορείς, το 63% τη συνεργασία με ΜΚΟ και το 55% τη συνεργασία με το κράτος.

Το Βαρόμετρο της Edelman «συστήνει» μία νέα φόρμουλα για την επιχειρηματική καινοτομία: Trusted Innovation= [Discovery+Benefit+Integrity] Engagement. Το στοιχείο «Engagement» είναι πολλαπλασιαστικός παράγοντας και αντιστοιχεί στη διαφάνεια και έξωθεν επικύρωση που είναι καθοριστική για την καινοτομία. Η δυνατότητα δημόσιας πρόσβασης στα αποτελέσματα δοκιμών και η συνεργασία με άλλους θεσμούς, αυξάνουν την εμπιστοσύνη στην εφαρμογή καινοτομιών.

Ποιες αγορές χαίρουν εμπιστοσύνης;
Τα επίπεδα εμπιστοσύνης μειώθηκαν σε 16 από 27 χώρες. Η πλειοψηφία των χωρών βρίσκεται πλέον κάτω από το δείκτη του 50% όσον αφορά στην εμπιστοσύνη στην επιχειρηματικότητα. Ποια είναι όμως τα δεδομένα ανά κατηγορία αγορών; Η τεχνολογία εξακολουθεί να χαίρει της υψηλότερης εμπιστοσύνης από όλους τους τομείς της επιχειρηματικότητας, με ποσοστό 78%. Παρόλα αυτά, το 2015 καταγράφηκαν μειωμένα ποσοστά σε όλες τις αγορές που βασίζονται στην τεχνολογία. Τα ζητήματα παραβίασης ιδιωτικότητας και ασφάλειας έχουν αποδυναμώσει την εμπιστοσύνη τόσο στα προϊόντα τεχνολογίας όσο και στον ευρύτερο τομέα.

Στο 74% των χωρών, η εμπιστοσύνη στον τομέα των consumer electronics, μειώθηκε. Στο 67% των χωρών, η εμπιστοσύνη στις τηλεπικοινωνίες επίσης μειώθηκε και στο 70% των χωρών, μειωμένη εμφανίζεται η εμπιστοσύνη γενικότερα στην τεχνολογία. Τα χημικά, οι οικονομικές και τραπεζικές υπηρεσίες, καθώς και η βιομηχανία των Μέσων, συνεχίζουν να χαίρουν της χαμηλότερης εμπιστοσύνης, με δείκτη κάτω του 60%.

Ωστόσο, η εμπιστοσύνη σε έναν συγκεκριμένο τομέα, δεν εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη και στην καινοτομία του τομέα αυτού. Ενώ δηλαδή η βιομηχανία της τεχνολογίας χαίρει πολύ μεγαλύτερης εμπιστοσύνης από αυτή των οικονομικών υπηρεσιών, οι πολίτες εμπιστεύονται λίγο περισσότερο τις υπηρεσίες αυτές ως προς την ανάπτυξη και εφαρμογή ηλεκτρονικών πληρωμών, σε σχέση με την εμπιστοσύνη που δείχνουν στη βιομηχανία της τεχνολογίας για την ανάπτυξη και εφαρμογή του cloud computing. Ενώ η βιομηχανία τροφίμων και ποτών έχει επίπεδο επιστοσύνης 67%, το ποσοστό αυτό κατρακυλά στο 35% όσον αφορά στην εμπιστοσύνη του κοινού στην εν λόγω βιομηχανία για την ανάπτυξη και εφαρμογή γενετικά τροποποιημένων τροφίμων.


Τα search engines κερδίζουν σε αξιοπιστία
Σύμφωνα με το Trust Barometer της Edelman για το 2015, οι CEOs των επιχειρήσεων χαίρουν όλο και λιγότερης εμπιστοσύνης ως εκπρόσωποι των οργανισμών τους (μόνον το 43% πιστεύει ότι οι CEOs έχουν αξιοπιστία) και όλο και περισσότεροι πολίτες στρέφονται πλέον για πληροφόρηση γύρω από τις επιχειρήσεις στις μηχανές αναζήτησης (31%), σε σχέση με την τηλεόραση (22%) και τις εφημερίδες (21%). Επιχειρήσεις αλλά και θεσμοί, χρειάζονται μία νέα στρατηγική εκκίνησης και επιρροής συζητήσεων για τους οργανισμούς τους, στο πλαίσιο της οποίας η δημιουργία και επιστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας θα παίζει καθοριστικό ρόλο.

Το τοπίο των Μέσων σήμερα είναι εντελώς διαφορετικό απ’ ότι 15 χρόνια πριν, όταν το Trust Barometer διεξήχθη για πρώτη φορά. Το 2015 είναι η πρώτη χρονιά όπου οι μηχανές αναζήτησης αναδεικνύονται στην πλέον αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης, προσπερνώντας τα παραδοσιακά Μέσα κατά δύο μονάδες στο παγκόσμιο ενημερωμένο κοινό και κατά 8 μονάδες μεταξύ των Millennials. Τα social media έχουν ανέβει σε επίπεδο εμπιστοσύνης 48% (59% στους Millennials). Όλο και περισσότερες φωνές διαμορφώνουν τις συζητήσεις για τους οργανισμούς. Ποσοστό 72% εμπιστεύεται τις πληροφορίες που ποστάρουν φίλοι και οικογένεια στα social media, σε blogs και άλλα ψηφιακά sites, ενώ το 70% εμπιστεύεται το περιεχόμενο που αναρτούν ειδικοί από τον ακαδημαϊκό χώρο. Στην άλλη άκρη του φάσματος, το περιεχόμενο που προέρχεται από τον CEO ή άλλο στέλεχος της επιχείρησης χαίρει εμπιστοσύνης μόνον από το 46%.

Χτίζοντας την εμπιστοσύνη
Μέσα από τη μελέτη του Trust Barometer, η Edelman εντοπίζει τα χαρακτηριστικά και τις συμπεριφορές εκείνες που διαμορφώνουν εν τέλει την εμπιστοσύνη, προσφέροντας έτσι insights στις επιχειρήσεις και οργανισμούς που επιθυμούν να χτίσουν ή να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη του κοινού σε αυτές.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, η εμπιστοσύνη δημιουργείται μέσα από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε 5 ομάδες: Ακεραιότητα, Engagement, Προϊόντα και Υπηρεσίες, Σκοπός, Λειτουργία. Από τις ομάδες αυτές, τη μεγαλύτερη σημασία φαίνεται να έχει η ακεραιότητα, ακολουθούμενη από το Engagement.

Οι περιοχές αυτές περικλείουν ενέργειες όπως η ύπαρξη ηθικών επιχειρηματικών πρακτικών, η ανάληψη ευθύνης σε περιπτώσεις κρίσεων, η διαφάνεια και η «ανοιχτή» επιχειρηματικότητα, η δυνατότητα της επιχείρησης να αφουγκράζεται τις ανάγκες των καταναλωτών, η σωστή συμπεριφορά έναντι των εργαζόμενων, η τοποθέτηση των πελατών μπροστά από τα κέρδη και η τακτική ενημέρωση για την κατάσταση της επιχείρησης. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι, οι ίδιες αξίες και πρακτικές που χτίζουν την εμπιστοσύνη στην επιχειρηματικότητα, είναι αυτές που προάγουν την εμπιστοσύνη και στον τομέα της καινοτομίας.

Insights για την ελληνική πραγματικότητα

Ο Στάθης Χαϊκάλης, Chairman & CEO της Communication Effect, η οποία εκπροσωπεί στην Ελλάδα την Edelman, δίνει τη δική του εκτίμηση για τη σχέση των αποτελεσμάτων του Trust Barometer με την ελληνική πραγματικότητα.

– Ποια πρόσωπα εμπιστευόμαστε: «Ένα άτομο σαν και σένα» έχει υψηλότερη αποδοχή σε σχέση με διευθύνοντες συμβούλους εταιρειών ή πολιτικούς. Οι ειδικοί, οι επιστήμονες και οι εργαζόμενοι μιας εταιρείας απολαμβάνουν υψηλότερο βαθμό εμπιστοσύνης απ’ ότι οι διευθύνοντες σύμβουλοι ή τα επικοινωνιακά μηνύματα.

– Εμπιστοσύνη στους θεσμούς: Μετρήσεις δείχνουν ότι οι τάσεις στην Ελλάδα σε κάποιους τομείς, είναι διαφορετικές απ’ ότι σε διεθνές επίπεδο. Για παράδειγμα, οι ΜΚΟ διατηρούν υψηλό δείκτη εμπιστοσύνης στη χώρα μας, πιθανόν λόγω των αδυναμιών που εμφανίζουν άλλοι φορείς (κράτος, επιχειρήσεις).

– Η εμπιστοσύνη κορυφαίο πρόβλημα: Συμπληρωματικές έρευνες που διαθέτουμε δείχνουν πόσο χαμηλός είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης στη χώρα μας (των πολιτών προς τους θεσμούς και τις επιχειρήσεις, αλλά και μεταξύ των πολιτών). Είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα, καθώς συμβάλει στο α. να μην γίνονται επενδύσεις β. να αποφεύγονται οι συνεργασίες (εταιρειών, επαγγελματιών, προσώπων) γ. να είναι χαμηλός ο δείκτης εθελοντισμού και συμμετοχής των πολιτών σε δράσεις αλληλεγγύης.

– Η καινοτομία δεν είναι ουδέτερη: Μόνο το 25% από τους 33% που ερωτήθηκαν, θεωρούν ότι η καινοτομία λειτουργεί για το καλό της κοινωνίας. Αυτός είναι χρήσιμος δείκτης για πολλούς οργανισμούς της χώρας μας, που ελλείψει άλλων μηνυμάτων, επικοινωνούν ότι «συμβάλουν στην καινοτομία» (χωρίς να το εξηγούν, σε αρκετές περιπτώσεις).

Τα παραπάνω είναι συμπεράσματα που αφορούν στους πολιτικούς, στους επιχειρηματίες, στους ασχολούμενους με την κοινωνική δράση (εθελοντισμός, αλληλεγγύη), αλλά και στους επαγγελματίες της επικοινωνίας.